Aklınıza istemeden gelen rahatsız edici düşünceler ve bunları “nötrlemek” için yaptığınız tekrarlar… OKB’de sorun irade eksikliği değildir. Zihin tehlikeyi fazla büyütür; rahatlamak için yapılan ritüeller ise kısa süre iyi hissettirse de uzun vadede OKB’yi besler.
Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?
OKB’de iki ana parça vardır:
- Obsesyon: İstenmeden gelen, rahatsız edici, tekrarlayıcı düşünce/imge/dürtüler.
- Kompulsiyon: Kaygıyı azaltmak veya “kötü bir şeyi engellemek” için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel ritüeller.
Obsesyon ve kompulsiyonlar çoğu zaman zaman alır ve günlük yaşamı belirgin şekilde zorlaştırır. (psychiatry.org)
OKB ne zaman düşünülür? (kısa ve anlaşılır)
OKB’de şunlar önemlidir:
- Obsesyonlar, kompulsiyonlar veya her ikisi vardır.
- Bu belirtiler zaman alıcıdır (ör. günde 1 saatten fazla) veya belirgin sıkıntı/işlev kaybı yaratır.
- Belirtiler madde/ilaç etkisi ya da tıbbi bir durumla daha iyi açıklanmaz.
- Belirtiler başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanmaz (örn. bedensel kusur takıntısı, biriktirme, kıl yolma, cilt yolma vb.).
Bu belirtiler sizde var mı?
Aşağıdakiler sizde belirginleştiyse değerlendirme faydalı olabilir:
- Kirlenme/bulaşma düşünceleri ve aşırı temizlik
- Sürekli kontrol etme (kapı, ocak, elektrik, mesaj vb.)
- Simetri/düzen ihtiyacı, “tam doğru olana kadar” tekrarlar
- Dini/ahlaki içerikli rahatsız edici düşünceler (günahkârlık, vicdan azabı)
- Zarar verme korkuları (kendine/başkasına zarar vereceğim) ve kaçınma
- Sürekli “emin olma” ihtiyacı, tekrar tekrar güvence arama
- Zihinsel ritüeller (dua etme, sayı sayma, içinden tekrarlama)
OKB döngüsü: Neden büyür?
OKB çoğu zaman şu döngüyle sürer:
Obsesyon → yoğun kaygı/rahatsızlık → kompulsiyon/ritüel → kısa rahatlama → “demek ki ritüel şart” öğrenmesi → obsesyonun güçlenmesi.
Kompulsiyonlar rahatlatsa bile, beynin “tehlike gerçek” diye öğrenmesini sürdürür.
Danışmanlık sürecinde nasıl çalışıyoruz?
Amaç, düşünceleri “tamamen silmek” değil; onlara verilen tepkiyi değiştirmek ve ritüel döngüsünü kırmaktır.
- OKB döngünüzü (düşünce–kaygı–ritüel) birlikte netleştiririz
- “Tehlike” yorumlarını ve aşırı sorumluluk/mükemmeliyetçilik gibi bilişsel kalıpları ele alırız
- Maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) ile; korkulan uyaranlara kademeli yaklaşırken ritüel yapmamayı çalışırız (en güçlü kanıta sahip BDT yaklaşımıdır). (psychiatry.org)
- Güvence arama ve kaçınmayı azaltacak net planlar oluştururuz
- Ev ödevleri: zorlayıcı ama yapılabilir pratikler (kademeli ve ölçülü)
Yakın çevrenin OKB’ye “uyum sağlaması” (ritüellere eşlik etme, sürekli güvence verme) kısa vadede rahatlatır; uzun vadede OKB’yi güçlendirebilir. (psychiatry.org)
Süreç nasıl ilerler?
- İlk görüşme: Temalar, ritüeller, kaçınmalar ve hedefler netleşir
- Plan: Seans sıklığı + ERP hiyerarşisi (kolaydan zora)
- Aktif çalışma: Seans içi uygulamalar + kısa pratikler
- Takip: İlerleme ölçülür, tıkanıklıklar çalışılır
- Tamamlama: Nüks önleme planı yapılır
OKB ile ilgili iki önemli yanlış inanış
- “Bu düşünce aklıma geldiyse, demek ki yapacağım.” Düşünce = eylem değildir.
- “Tam emin olmadan bırakmam.” OKB “%100 kesinlik” ister; “yeterince iyi”yi öğretir.
Ne zaman daha hızlı destek gerekir?
Aşağıdakiler varsa gecikmeden destek alın:
- Ritüellerin zamanının artması (gün içinde saatler alması)
- İş/okul/sosyal yaşamın belirgin daralması
- Kendine zarar verme düşünceleri
- Yoğun depresif belirtiler veya madde ile baş etmeye çalışma
Sık sorulan sorular
OKB’de düşünceler gerçek mi? OKB’de düşünceler istemsiz ve rahatsız edicidir; kişi çoğu zaman mantıksız olduğunu bilir ama yine de durdurmak zor olur. (psychiatry.org)
Kaç seans sürer? Şiddet, kaçınma ve ritüel düzeyine göre değişir; ilk görüşmeden sonra daha net konuşuruz.
Bir adım atalım
OKB sizi yönetmek zorunda değil. Kısa bir ön görüşme ile tabloyu netleştirip, size uygun yol haritasını oluşturabiliriz.